Leesfilm. Oefeningen in intermedialiteit

Jan Peeters

Leesfilm. Oefeningen in intermedialiteit

  • Onderzoekseenheid Image
  • Onderzoeksgroep Art & Argument

"Leesfilm. Oefeningen in intermedialiteit". Het samengestelde neologisme ‘leesfilm’ combineert lezen en bewegend beeld, schrift en kijken. Het klassieke kernbegrip ‘film’ – waarin beeld, geluid en woord zo gevormd en aan elkaar gesmeed worden dat ze elkaar complementair ondersteunen, met als doel het publiek mee te zuigen in de filmische ervaring van het fictieverhaal – wordt daarmee opzij geschoven. Wanneer men loskomt van de codes en formules die men kent van de mainstream film, kunnen de mogelijkheden van de mediacombinatie tussen bewegend beeld en woord sterkuitgebreid worden, zeker wanneer de syntaxis van de filmtaal en van de linguïstische taal worden opengebroken, zoals in de experimentele film en in de poëzie. De maker van een leesfilm staat echter voor eenmoeilijke evenwichtsoefening: door de combinatie van woord en beeld, wordt het werk een soort dubbele ruimte (en daardoor ook een dubbele tijd), wat we een klein 'multiversum' zouden kunnen noemen, waar twee verschillende codes op een verschillende manier op de verbeelding van de toeschouwer inwerken. Of om het met Marcel Broodthaers te zeggen: "La grande difficulté, c'’est évidemment l'’harmonie entre ces éléments." De vraag waarop het onderzoek Leesfilm is gebouwd, is daarom even eenvoudig als dat het antwoord complex is: hoe kunnen tekst, onder de vorm van schrift, en beeld, als bewegend fotografischbeeld, gecombineerd worden? Om controle te krijgen over het werkproces dat filmen, schrijven en monteren incorporeert, is dieper begrip van het combinatie-effect tussen woord en beeld nodig. Het onderzoek beoogt hiervoor bruikbare inzichten te genereren. Drie parallelle pistes worden bewandeld in deze zoektocht. De persoonlijke praktijkervaring in het experimenteren met leesfilms (vandaar de ‘oefeningen’ in de ondertitel) is het kompas voor het onderzoek (practice led research), onder meer om te bepalen welke nieuwe experimenten kunnen worden opgezet, ofom richting te geven aan de twee andere pistes: het bijeenbrengen van relevante theorie, en het kijken naar relevante praktijkvoorbeelden. Theorie rond intermedialiteit (o.a. W.J.T. Mitchell, R. Krauss, I. Rajewsky)verfijnt en nuanceert het kader voor de woord-beeldcombinatie, voorbij de verschillende wijzen van representatie die de twee media prototypischbelichamen; informatie uit neuropsychologisch onderzoek reikt inzichtenin het leesproces aan; richtlijnen voor ondertiteling vertalen dit naarde praktijk. Daarnaast leggen detailbesprekingen van praktijkvoorbeelden – filmgenerieken, tussentitels, experimentele films, poëziefilms – de complexiteit bloot die schuilt achter de woord-beeldcombinatie. De theorie en de voorbeelden hebben op hun beurt onvermijdelijk de experimenten beïnvloed (research led practice); dit wordt zichtbaar gemaakt in bespiegelingen bij een aantal eigen leesfilms. Aldus werden eenaantal pistes en aandachtspunten uitgewerkt voor de woord-beeldcombinatie in functie van het maken van leesfilms. Verschillende werkbare concepten kwamen tijdens het onderzoek naar voren: de hybridisering en heterogenisering van de betrokken media, fragmentatie en deconstructie, de (on)leesbaarheid van tekst gecombineerd met bewegend beeld, gelaagdheid en simultaneïteit. Het proefschrift richt zich in de eerste plaats tot vakgenoten: het biedt kunstenaars die werken in hetzelfde domein een gestructureerde en gedetailleerde descriptieve staalkaart met bruikbare inzichten en werkbesprekingen. Het onderzoek Leesfilm wil dan ook inspirerend werken, via het proefschrift en via de praktijkexperimenten, waarvan sommige ondertussen hun weg vonden tot op internationale festivals. Tot slot is er de hoop dat het onderzoek, via de exploratie van de mediale lagen in leesfilms, een bijdrage mag leveren tot het meenemen van de taal en de literatuur in de massieve ontwikkeling van de beeldcultuur.

Filmprojectie: ArtCinema OFF off, Gent (6 maart 2014)

  • Promotor: Jan Baetens
  • Copromotor: Dany Deprez
  • Begeleidingsteam: Geert Van Goethem
  • Looptijd: voltooid 2006
  • E-mailadres; jan.peeters@luca-arts.be
     

©2018 LUCA School of Arts. Lees onze gebruiksvoorwaarden en privacybeleid.

website by